Langarm

(roman. 192 blz. Uitgeverij Element, Naarden. ISBN 90 5689 065 4.
Prijs f. 29,50.

Tevens in hard cover uitgegeven door de ECI, i.v.m. de nominatie
voor de ECI-prijs voor Schrijvers van Nu 2001. ISBN 90 5108 304 1.

Een optiecontract voor verfilming van de roman werd reeds bij het verschijnen afgesloten.)

 


Als je als kind bij het water kwam, zeiden ze: ‘Pas op want straks komt Langarm! En die grijpt je. En dan kom je nooit meer terug.’

Het verhaal speelt zich af in de zomer van 1943, in het waterrijke gebied van de Zaanstreek.

In deze roman neemt het monster Langarm voor ieder van de hoofdpersonen verschillende, onverwachte gedaanten aan. Ieder leeft in zijn/haar eigen realiteit. Communicatie over de grenzen daarvan leidt tot hilarische, en tegelijkertijd gruwelijke, misverstanden. De vraag is of het jongetje Louis, een te vroege Orfeus, met zijn geliefde, de mooie, sensuele vrouw Zwaan, zal kunnen ontsnappen aan Langarms territorium, waarvan deze roman een aantal aspecten realistisch in kaart brengt.

Recensies:

Bert Jansma, bij de presentatie van Langarm op 21 februari 1999:

“ […] Langarm is voor mij een roman en een thriller. Maar ook een moderne compositie voor orkest. Waarin de stemmen uit de tijd zijn gelicht, niet meer simultaan klinken.
Out of joint, als in Shakespeare’s Hamlet. […] Met ingebouwde echo’s en doordrongen van de condition humaine. Langarm is een boek van menselijke stemmen, van structuur, van taal. Waarin woorden verraderlijke bondgenoten zijn. Waarin betekenissen verschuiven en zelfs de loop van levens zullen gaan bepalen.”

Nieuwe Noord-Hollandse Courant, 20 februari 1999:

“Rigters tweede roman gaat over klein menselijk gemodder en misverstand. […]
   In ‘Langarm’ maakt Rigter opnieuw een variant op het Orfeus en Euridice motief, waarbij de tienjarige wees Louis wel een zeer jonge Orfeus is, die veel genegenheid vindt bij Zwaan. Zij is de werkster in het statige huis aan de Wilhelminalaan van de oom bij wie Louis woont; gemeentesecretaris IJsbrand Zwidders.
   Rigter beschrijft in zijn nieuwe roman een aantal gebeurtenissen, die telkens vanuit andere invalshoeken worden beleefd. Niet alleen door Zwaan, Louis en Zwidders, die als gemeentesecretaris onder het Duitse bewind geen beslissingen durft te nemen en dat overlaat aan zijn ondergeschikten. Ook Zwaans echtgenoot, verzetsstrijder Leendert de Lange; Johan Bruning, de NSB’er en ondergeschikte van Zwidders; het jodinnetje Mirjam en verzetsstrijder De Coningh zijn in dat kader belangrijke personages.
   De schrijver rijgt deze persoonlijke belevenissen op vernuftige wijze aan elkaar tot een samenhangend, spannend verhaal.” […] (Hans Polder)

Zondagochtendblad Zaanstreek, 21 februari 1999:

“In de late zomer van 1943 voltrekt zich in het waterrijke gebied van Noord-Holland een bizar machtsspel. De deelnemers begrijpen zelf uiteindelijk niet wat zich afspeelt tussen bezetter, collaborateurs en verzet. De vraag is of de mooie, warme vrouw Zwaan en het jongetje Louis kunnen ontsnappen als het monster toeslaat. […] In ‘Langarm’ heeft de auteur realiteit en fictie verweven tot een intrigerend verhaal waarin de Zaanstreek en dan met name de Hembrug een prominente plaats inneemt.”

Stichting Nederlandse Bibliotheekdienst, 19 maart 1999:

“De schrijver slaagt erin een bijzondere spanning op te roepen en dat is zonder meer knap te noemen. En zo sluiten vorm en inhoud uitstekend op elkaar aan.” (Drs. E. A. v. Kemenade)

De Telegraaf, 20 maart 1999:

“Hij schrijft pakkende, romanachtige thrillers. Deze speelt in de oorlog en combineert actie met sensualiteit en poëzie.” (Rob Rib)

De 3 Watersteden, 27 april 1999:

“… een prachtige, met vaart geschreven roman, waar voor kenners het klassieke verhaal van Orfeus en Euridice uit de Griekse mythologie doorheen geweven is.”

Kreatief, april-mei-juni 1999:

“… Deze roman is heel fragmentarisch opgebouwd. Het verhaal wordt vanuit verschillende invalshoeken gepresenteerd, doordat de hoofdstukken vanuit verschillende personages beschreven zijn. Maar ook elk hoofdstuk bestaat uit korte, veeleer associatief dan chronologisch verbonden fragmenten. De auteur maakt een handig gebruik van deze techniek: hij verhoogt de spanning door de lezer een hele tijd in het ongewisse te laten en maakt slechts geleidelijk het belang van schijnbaar bijkomstige details duidelijk. Bovendien bevat dit boeiende werk totaal tegengestelde elementen, zoals geweld en moordende passie, erotiek en onschuldige genegenheid, bittere ernst en humor.” (Jef Ector)

Knack, 5 mei 1999:

“… De hele roman is een aaneenschakeling van misverstanden. Zaken waarover anders niemand valt, zoals wat zagemeel op de vloer van een schuurtje, lokken in oorlogstijd achterdocht en woede uit. Wie kun je dan nog vertrouwen? Niemand. Als het niet zo triestig was, lachte je ermee.
   Rigter weet deze ambivalentie tussen tragedie en komedie goed uit te buiten. De specifieke opbouw van het boek, in kleine hoofdstukjes die de gebeurtenissen iedere keer met andere ogen beschrijven en elkaar overlappen, vormt daarbij een geslaagd stijlmiddel. Ieder personage vult het beeld een beetje meer in, zodat de grappige facetten ervan altijd een duistere dreiging met zich meedragen.” (Marnix Verplancke)

NRC-Handelsblad, 4 juni 1999:

“Rigter vertelt met veel schwung en plezier, op de rand van het baldadige. Soms hilarisch, soms dromerig sensueel, vooral de passage waarin de jongen naar Zwaan kijkt terwijl zij zichzelf bevredigt. Soms is Rigter bot en hard. Als de Duitser de vingers van een joodse pianiste heeft gebroken, draait hij een grammofoonplaat van haar en zegt: “Haar vingers… Ach du lieber Gott… Als u die vingers gezien had… Sie wird nie mehr Klavier spielen. Luister…”
   De ingewikkelde plot zit knap in elkaar. Verschillende verhaallijnen kruisen elkaar op onverwachte punten en beïnvloeden elkaar op wonderlijke wijze. Toeval en misverstand spelen een vrolijk spel met de personages, die tevergeefs de gebeurtenissen proberen te doorgronden. […] Alle lijnen komen prachtig bij elkaar in het daverende slot. […] een heerlijk boek.” (Wilfred Takken) 

Leesidee, juni 1999:

Langarm is een bizar gedachtespinsel rond macht; zowel de lugubere, onbewuste kant ervan, als de puur fysieke. Maar het is tegelijkertijd ook een volksverhaal, een kindersprookje en zelfs een historisch gefundeerd verhaal over de Tweede Wereldoorlog, over deportatie, bezetting, verzet… […]
   Om beurten nemen een zevental hoofdpersonages een hoofdstuk (dat hun naam dan draagt) voor hun rekening, en komen zo tot een min of meer chronologisch en vrij gedetailleerd verslag. […] Elk vertelt vanuit zijn standpunt en de stijlverschillen zijn naast verhelderend, vaak ook geestig. Zo bv. een naïef sensuele of juist geperverteerde scène, al naar gelang je naar het jongetje of naar de dienstmeid luistert. […]
   Je leest dit boek met een glimlach op je lippen, niet alleen door het subtiele, bijna minimalistische stijl- en taalgebruik, maar ook doordat het verhaal zich stilletjesaan van een realistische en ernstige oorlogssituatie, tot een komedie à la ‘Allô allô’ ontwikkelt. Juist doordat de spelletjes rond macht en onmacht, agressie, angst, paranoia enz. zo ver doorgedreven worden, trekken de personages hun eigen realiteit onderuit. Dit is geen boek met thema’s, maar een onderkoeld geestige spielerei van de auteur.” (Isabelle Deleu) 

VPRO aan de Amstel, 2 juli 1999. Radio-interviewer Anton de Goede:

“Wat opvalt is dat het een prachtig boekje is. Het is spannend. Het behandelt een korte episode in en om Purmerend in Noord-Holland in de oorlogsjaren. Preciezer, het is 1943 […] En vanuit verschillende perspectieven zie je een verhaal van collaboratie en verzet. Laten we het zo maar noemen…
    Wat mij opviel is dat u ontzettend goed de motivatie duidelijk maakt van enerzijds mensen die in het verzet gaan, helemaal niet omdat ze nou zo ontzettend dapper zijn, maar misschien eerder omdat ze wat teleurgesteld zijn in het overige leven, en anderzijds mensen die weer wat collaboreren, ook weer niet omdat het zulke ontzettende slechte mensen zijn, maar omdat de situatie hen daartoe brengt. […]
    Het is zeker zo dat er geen papegaai voor niks van het dak valt in uw boek. Het zit ontzettend vernuftig in elkaar […]. Als er H. Mulisch op de cover had gestaan, dan waren er vermoedelijk al vijftigduizend van verkocht.”

NCRV, Schuim en As, 9 juli 1999:

“Een boek dat wat ons betreft zo mee kan in de vakantiekoffer […] Wij roepen dat mensen dit absoluut mee op vakantie kunnen nemen. Ik moet er trouwens wel bijzeggen het was weer zo’n boek … dit had ik ook weer in een adem uit.”

De Gay Krant, 10 december 1999:

“… een verhaal dat zich afspeelt rond 1943 in de waterrijke streek van Noord-Holland, en dat zich laat lezen als een meeslepende thriller. De titel verwijst naar Langarm, het symbolische watermonster dat onverwachts op kan doemen en je dan meesleurt de diepte in, zodat je verdrinkt. Het boek is gekruid met dit soort symboliek: de onaffe fluit van pre-puber Louis, het schaakbord van de verzetsleider, de verleidelijke zwaan (is ook de naam van de mooie, geile dienstbode). Soms schuurt Rigter langs het cliché, maar toch worden zijn metaforen nergens opdringerig daar hij ze fraai weet te doseren.
   Elk personage vertelt een deel van het verhaal en we verlaten als lezer regelmatig de chronologie om eenzelfde gebeurtenis vanuit een ander perspectief te bekijken. Elk menselijk instrument krijgt zo een solo en daarin herkennen we Rigter als jazzmuzikant.
   Dat gevoel voor afwisseling en ritme blijkt ook uit het zorgvuldig gecomponeerde wit. De auteur weet dat in de muziek de rusten van wezenlijk belang zijn, in zijn verhaal laat hij daarom in het woordeloos wit de spanning naar gelang oplopen of ontladen, zonder dat dit gekunsteld overkomt.
   Langarm is niet zomaar een oorlogsverhaal maar meer een speelse schets van het menselijk onvermogen om vrijuit te communiceren. Vlijmscherp is het hoofdstuk met de krantenartikelen: hierin wordt de manipulatie van pers en politiek aan de kaak gesteld.
   […] Wees op je hoede voor Langarm maar lees dit van kaft tot kaft boeiende boek!” (Gooitsen Eenling)

                                                                                                                                                                    home